Tại Sao Công Nghệ Hiện Đại Khiến Chúng Ta Cảm Thấy Thiếu Vui?

Chúng ta đang sống trong một thời kỳ mà công nghệ đã mang lại cho con người nhiều tiện ích chưa từng có. Từ việc có thể đặt đồ ăn chỉ với một cú chạm, thưởng thức vô số nội dung giải trí trực tuyến, đến sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo trong nhiều lĩnh vực, mọi thứ có vẻ thuận tiện hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, đằng sau sự hiện đại này lại là một cảm giác trống trải và chán chường mà nhiều người đang phải đối mặt. Có vẻ như niềm vui thực sự đã bị cuốn trôi giữa dòng chảy của sự hưởng thụ quá mức.

Sự Phân Tán Trạng Thái Nhưng Chỉ Cảm Thấy “Nhạt Nhẽo”​

Khái niệm về sự suy thoái do sự thừa thãi không phải là điều mới lạ. Trong lịch sử, các nền văn minh vĩ đại như La Mã hay Hy Lạp cổ đại cũng đã chứng kiến sự lãng phí và sự phô trương đến mức cực đoan. Ví dụ, các hoàng đế trong thời kỳ đó thường tham gia vào những bữa tiệc xa hoa, nơi mà thức ăn thậm chí có thể được chế biến từ nguyên liệu kỳ lạ. Đến thế kỷ 19, các nghệ sĩ như Oscar Wilde đã nhìn nhận sự sa đọa như một cách chống lại tính thực dụng của xã hội.

Điểm khác biệt là, trong quá khứ, việc tận hưởng cuộc sống là một giá trị tự thân mà con người quý trọng. Walter Pater, nhà triết học nổi tiếng, đã từng dừng lại để cảm nhận một chú mèo đơn giản chỉ để cảm nhận sự mềm mại của lớp lông. Thời đó, niềm vui không phải là một công cụ để đạt được lợi ích nào khác mà chính nó đã tự mang lại giá trị.

Nhiều người hiện nay thừa hưởng một nền văn minh với sự xa xỉ và nhiều tiện ích, nhưng lại không thể cảm nhận trọn vẹn niềm vui từ cuộc sống. Niềm vui đã bị thay thế bởi các dịch vụ tối ưu hóa bản thân và các ứng dụng mang lại sự kích thích tức thì. Kết quả là một lối sống trở nên nhạt nhẽo, thiếu vắng những trải nghiệm thực sự đáng nhớ.

Tối Ưu Hóa Quá Đà: Khi Cuộc Sống Thành Một Bài Toán Kỹ Thuật​

Đặc điểm nổi bật nhất của xu hướng này có thể thấy từ những người có thu nhập cao, như triệu phú công nghệ Bryan Johnson. Ông chi khoảng 2 triệu USD mỗi năm cho chương trình Don’t Die, với hy vọng tìm kiếm sự bất tử.

Để giữ gìn sức khỏe, ông áp dụng một lối sống rất nghiêm ngặt: không uống rượu, tránh ánh nắng, không đi chơi ban đêm, chỉ ăn các thực phẩm như đậu lăng và súp lơ. Mỗi ngày, ông nuốt hơn 100 viên thuốc và theo dõi liên tục các chỉ số sức khỏe của mình. Dù có vẻ như ông đang sống một cách kỷ luật, nhưng thực tế, điều này biến ông thành một cỗ máy cần phải điều chỉnh liên tục. Trong khi những nghệ sĩ thế kỷ 19 tận hưởng cảm giác của cuộc sống, thì những người như Bryan lại xem cảm giác đó như một thứ cần phải kiểm soát.

Sự lệch lạc này không chỉ dừng lại ở những người giàu có. Khái niệm humanmaxxing đang nhận được sự quan tâm từ một số tỷ phú, và các phòng khám sức khỏe cao cấp đang biến nhu cầu tự nhiên thành các con số để có thể tối ưu hóa.

Khi Nhu Cầu Cơ Bản Trở Thành Thuật Toán​

Thực tế, sự can thiệp của công nghệ và y học vào nhu cầu tự nhiên rõ ràng nhất qua việc gia tăng sử dụng các loại thuốc giảm cân như GLP-1, bao gồm Ozempic và Wegovy. Dựa theo một khảo sát của Gallup, tới năm 2025 có tới một trong tám người lớn ở Mỹ đã từng dùng nhóm thuốc này. Thị trường toàn cầu cho các sản phẩm này được dự đoán sẽ đạt giá trị 190 tỷ USD vào năm 2035.

Mặc dù những loại thuốc này mang lại lợi ích sức khỏe, việc phụ thuộc vào chúng để điều chỉnh cơn thèm ăn lại khiến con người mất đi mối quan hệ tự nhiên với việc ăn uống. Nhiều người sử dụng chúng cho biết họ cảm thấy mệt mỏi và không còn hứng thú với bữa ăn, dẫn đến sự mất kết nối trong các hoạt động xã hội thường ngày. Niềm vui trong việc thưởng thức ẩm thực đã bị chèn ép để đổi lấy sự kiểm soát về cân nặng.

Ở một khía cạnh khác, trào lưu looksmaxxing trong giới trẻ đã biến việc chăm sóc ngoại hình thành một quy trình đầy toán học và khô khan. Thay vì coi ngoại hình là sự thể hiện cá tính, người trẻ hiện nay lại bị ép buộc phải tuân theo các tỷ lệ khắt khe để tăng “giá trị thị trường” của bản thân.

AI Và Sự Phát Triển Của Những Kích Thích Thiếu Sâu Sắc​

Trong khi các nghệ sĩ thế kỷ 19 dùng nghệ thuật để làm phong phú thêm trải nghiệm cuộc sống, thì trí tuệ nhân tạo ngày nay đang sản xuất ra những thứ hoàn toàn khác biệt. Các nội dung được tạo ra bởi AI hiện diện một cách rộng rãi, từ các bài viết tràn ngập trên mạng xã hội đến các video không có giá trị.

Những sản phẩm này không có nguồn gốc từ cảm xúc hay kinh nghiệm sống thực tế của con người. AI đã trở thành một công cụ sinh ra sự trống rỗng – một dòng chảy nội dung để thu hút sự chú ý mà không có chiều sâu hay giá trị thật sự. Khi ngôn ngữ và nội dung trở nên đơn giản hóa để dễ đoán, con người dần mất đi khả năng cảm nhận những điều tinh tế trong nghệ thuật và văn chương. Như Carissa Véliz đã chỉ ra, AI không biết đến cảm xúc hay trải nghiệm, nó không thể đánh giá giá trị thực sự của bất kỳ điều gì.

Khôi Phục Khả Năng Cảm Nhận Thật Sự​

Niềm vui không chỉ đơn thuần là sự thỏa mãn vô bổ. Đối với con người, trải nghiệm niềm vui cùng nỗi đau là cách quan trọng để chúng ta nhận biết giá trị của cuộc sống và đưa ra các lựa chọn đúng đắn. Đây là những quyết định mà không thể giao cho những cỗ máy vô tri hay những thuật toán lạnh lùng.

Để chống lại sự can thiệp quá mức của công nghệ và tinh thần tối ưu hóa, có lẽ điều chúng ta cần không phải thêm nhiều công cụ hay nội dung giải trí nhanh chóng. Quan trọng hơn hết là học cách dừng lại, thực sự sống và cảm nhận thế giới xung quanh bằng các giác quan của mình. Như lời nhắc nhở của Walter Pater, giá trị thực sự nằm ở việc cảm nghiệm từng khoảnh khắc trong cuộc sống, không phải là tìm cách đếm hay kéo dài nó bằng mọi giá.